Borçlar HukukuJOINT VENTURE SÖZLEŞMELERİ: İŞBİRLİĞİ VE BAŞARI İÇİN TEMEL BELGE

Bir iş girişimi veya proje sırasında iki veya daha fazla şirket arasında oluşturulan bir işbirliği olan “joint venture” (ortak girişim), iş dünyasında yaygın bir uygulamadır. İşbirliği yapmak, kaynakların paylaşılması, risklerin azaltılması ve büyüme fırsatlarının artırılması açısından birçok avantaj sunar. Ancak, başarılı bir joint venture’ın temelini oluşturan şey, taraflar arasındaki anlaşma olan joint venture sözleşmesidir.
⦁ Joint Venture Nedir?
Joint venture, iki veya daha fazla işletmenin belirli bir proje, iş veya girişim için kaynaklarını, uzmanlıklarını ve deneyimlerini birleştirdiği bir işbirliği türüdür. Bu işbirliği, tarafların belirli bir hedefi veya amaçları gerçekleştirmek için ortaklaşa çalışmasını içerir. Joint venture’lar genellikle yeni pazarlara giriş, büyük projelerin finansmanı veya risklerin paylaşılması gibi durumlar için kullanılır.
Farklı bir deyişle, Joint Venture 2 ya da daha fazla tüzel kişinin bir araya gelerek, belirli bir yatırım projesinde birlikte hareket etmek amacıyla oluşturdukları ortak işletme yapısına denmektedir. Örneğin, 2 şirketin farklı hisse oranlarıyla, kendi ülkelerinde ya da yabancı bir ülkede kurdukları “yeni bir firma” Joint Venture kapsamına girebilmektedir.
⦁ Joint Venture Sözleşmesi Nedir?
Bir joint venture sözleşmesi, joint venture’ın tarafları arasında resmi olarak belirlenen kuralları ve sorumlulukları içeren bir belgedir. Bu sözleşme, işbirliği sürecinin yönetilmesi, risklerin azaltılması ve işbirliğinin başarılı bir şekilde yürütülmesi için gereklidir. Joint venture sözleşmeleri, tarafların haklarını ve yükümlülüklerini korurken işbirliği sürecini düzenler.
⦁ Doktrindeki İki Tip Joint Venture:
⦁ Salt Sözleşmeye Dayalı Joint Venture: Tarafların ortak amaçlarını gerçekleştirmek için sözleşme imzalamalarıyla kurulmaktadır. Joint venture’ın bu türünde ticari ortaklık kurulmayacağından, burada joint venture’ın sermayesi bulunmamakta, ortak emelin gerçekleştirilmesi tarafların katkılarıyla mümkün olmaktadır. Yalnızca sözleşmeye dayalı olan joint venture’lar uygulamada genellikle tek işler için gündeme gelmektedir ve süresi yürütülen proje ya da iş ile sınırlıdır. İş sona erdiğinde veya amacına ulaştığında joint venture da sona erer.
Bu joint venture sözleşmelerinde, müşterek amaç bir ortaklık kurmak değil, tarafların bir araya gelme sebebi olan projeyi gerçekleştirmektir. Bu nedenle joint venture ilişkisini kuran sözleşmede, joint venture’ın kuruluş sebebi, faaliyet alanı, yönetim şekli ve nasıl temsil edileceği, tarafların hak ve yükümlülükleri, tarafların arasındaki iş birliği ilişkisinin detayları gibi konular yer alır.
⦁ Sermayeye Katılmalı Joint Venture: Joint venture’ın bu türünde, birden çok kişi ve kuruluşların joint venture şeklinde birleşip, ortak emeli geçekleştirmek için bir ortaklık kurmaları durumu vardır. Kurulacak ortaklığın tüzel kişiliğe sahip olup olmaması önemli değildir. Fakat iş hayatında genellikle, tüzel kişiliğe sahip ortaklıkların, bunlardan da çoğunlukla anonim ortaklık türünün tercih edildiği görülmektedir. Anonim ortaklıklarda yalnızca malvarlığıyla sınırlı sorumlu olunduğu için bu seçimin çoğunlukta olduğu söylenebilir.
Tarafların sermayeye katılmalı joint venture’ı seçmelerinin nedeni, aralarındaki iş birliğinin kurumsal ve daimi olmasını sağlamaktır. Ancak bu durum, sermayeye katılmalı joint venture’ın mutlaka devamlılık arz eden ekonomik faaliyetlerin yürütülmesi için kurulabileceği anlamına gelmemekte olup, joint venture’ın bu türünün tercih edilmesine sadece bir etkendir. Sonuç olarak, sermayeye katılmalı joint venture geçici veya geçici olmayan ekonomik faaliyetlerin yürütülmesine ilişkin olarak kurulabilmektedir.
⦁ Tarafların Joint Venture Sözleşmesinde Hak ve Yükümlülükleri
Joint Venture sözleşmesi adi ortaklık niteliği barındıran bir sözleşmedir. Joint venture sözleşmelerine niteliğine uygun düştüğü ölçüde Türk Borçlar Kanunu(TBK) madde 620 ve devamındaki adi ortaklık konusunu düzenleyen hükümler uygulanacaktır.
⦁ Tarafların Hakları:
Joint venture’da amaç, ortakların getirdikleri katılma payları sayesinde gerçekleştirilir. Ancak joint venture faaliyeti sırasında satın alınan mallar üzerinde, TBK m.638/1 uyarınca ortaklar elbirliği ile mülkiyet hakkına sahip olacaktır.
“MADDE 638- Ortaklık için edinilen veya ortaklığa devredilen şeyler, alacaklar ve ayni haklar, ortaklık sözleşmesi çerçevesinde elbirliği hâlinde bütün ortaklara ait olur.”
Joint venture’da ortaklar Ortaklığın yönetimi başlıklı TBK m.625 uyarınca yönetime katılma hakkına sahiptir. Maddeye göre, aksi sözleşmeye yazılmak suretiyle veya karar alınarak düzenlenmemişse, bütün ortaklar ortaklığı yönetme hakkına sahiptir.
“MADDE 625- Yönetim, sözleşme veya kararla yalnızca bir veya birden çok ortağa ya da üçüncü bir kişiye bırakılmış olmadıkça, bütün ortaklar ortaklığı yönetme hakkına sahiptir. 
Ortaklık, ortakların tümü veya birkaçı tarafından yönetilmekte ise, bunlardan her biri, diğerleri katılmaksızın işlem yapabilir; ancak ortaklığı yönetmeye yetkili olan her ortak, tamamlanmasından önce işleme itiraz etmek suretiyle, bu işlemin yapılmasını engelleyebilir. 
Ortaklığa genel yetkili bir temsilci atanması ve ortaklığın olağan dışı işlerinin yürütülmesi için, bütün ortakların oybirliği gereklidir. Ancak, gecikmesinde sakınca olan hâllerde, bu konuda yönetici ortaklardan her biri yetkilidir.”
Joint venture ortakları için önemli olan haklardan biri de denetim hakkıdır. Ortaklık işlerini inceleme başlıklı TBK m.631 uyarınca, yönetim yetkisi olmasa bile her ortak ortaklığın işleyişi hakkında belli haklara sahiptir.
MADDE 631- Yönetim yetkisi olmasa bile, her ortağın, ortaklığın işleyişi hakkında bilgi alma, defter ve kayıtlarını inceleme, bunlardan örnek alma ve mali durumu hakkında özet çıkarma hakkı vardır.
Aksine sözleşmeler kesin olarak hükümsüzdür.
⦁ Tarafların Yükümlülükleri:
TBK m.621/1 gereğince, her ortak, para, alacak veya başka bir mal ya da emek olarak, ortaklığa bir katılım payı koymakla yükümlüdür. Aksi kararlaştırılmamışsa, ortakların getirdikleri katılım payları birbirine eşit olmalıdır (TBK m.621/2). Joint venture’da ise sıradan bir adi ortaklıktan farklı olacak şekilde, ortaklığa tahsis edilen malların mülkiyeti ortaklığa intikal etmez, ortaklarda kalır.
TBK m.622 ve 623 uyarınca, ortaklar, adi ortaklık niteliği gereği ortaklığa ait olan bütün kazançları ve zararları aralarında paylaşmakla yükümlüdürler. Sözleşmede aksi kararlaştırılmamışsa, her ortağın kazanç ve zarardaki payı, katılım payının değerine ve niteliğine bakılmaksızın eşittir. Fakat kazanca ve zarara katılmanın şartları ve oranları sözleşmenin önemli noktalarından biri olarak genellikle uygulamada sözleşme ile belirlenmektedir.
Rekabet yasağı Joint venture’ın tarafları bakımından önemli bir başka husustur. TBK 626’da düzenlenmiş olan rekabet yasağına göre, “Ortaklar, kendilerinin veya üçüncü kişilerin menfaatine olarak, ortaklığın amacını engelleyici veya zarar verici işleri yapamazlar.” Buna göre ister sadece sözleşmeye dayanan ister sermayeye katılmalı bir joint venture söz konusu olsun, TBK m.626 uyarınca, katılımcılar ortak emelin gerçekleşmesini engelleyici faaliyette bulunamazlar.
Joint venture sözleşmelerinde ortaklara düşen yükümlülüklerden biri de TBK’daki başlığı ile;  Özen Borcudur. TBK m.628’de düzenlenen özen borcuna göre her ortak, ortaklık işlerinde kendi işlerinde olduğu gibi çaba ve özen göstermekle yükümlüdür.
“MADDE 628- Her ortak, ortaklık işlerinde kendi işlerinde olduğu ölçüde çaba ve özen göstermekle yükümlüdür. Her ortak, diğerlerine karşı, kendi kusuruyla verdiği zararları, başka işlerde ortaklığa sağladığı menfaatlerle mahsup ettirme hakkı olmaksızın gidermekle yükümlüdür. Ortaklık işlerini ücret karşılığı yürüten ortak, vekâlet hükümlerine göre sorumlu olur.”
⦁ Joint Venture Sözleşmesinin Önemi
Joint venture sözleşmesi, işbirliği yapan taraflar arasındaki ilişkinin yazılı olarak düzenlenmiş olan temelini oluşturur ve bir dizi önemli işlevi yerine getirir:
⦁ Hukuki Koruma: Yazılı sözleşme, tarafların haklarını ve yükümlülüklerini net bir şekilde tanımlar ve bu nedenle hukuki koruma sağlar. Taraflar arasında çıkan anlaşmazlıkları çözmek için başvurulabilecek bir belge oluşturur.
⦁ Risk Yönetimi: Joint venture sözleşmesi, risklerin nasıl yönetileceğini ve dağıtılacağını belirler. Bu, finansal risklerden operasyonel risklere kadar her türlü riski içerebilir.
⦁ Yönetim ve Karar Süreçleri: Sözleşme, joint venture’ın yönetim yapısını, karar alma süreçlerini ve tarafların katılımını düzenler. Bu, işbirliğinin etkin bir şekilde yürütülmesini sağlar.
⦁ Ortaklık Sonlandırma: Joint venture sona erdiğinde veya bir tarafla anlaşmazlık yaşandığında, sözleşme sona erme koşullarını ve prosedürlerini belirler.
⦁ Joint Venture Sözleşmesinin Unsurları
Bir joint venture sözleşmesi genellikle şu unsurları içerir:
⦁ Tarafların Tanımlanması: Ortak girişimde yer alacak tarafların kimliklerinin ve rollerinin tanımlanması.
⦁ Amaç ve Kapsam: Ortak girişimin amacının ve kapsamının ayrıntılı bir şekilde açıklanması.
⦁ Ortak Katkıları: Ortakların ne tür kaynaklar, sermaye veya yetenekler sağlayacaklarının belirtilmesi.
⦁ Kar Paylaşımı: Karların nasıl hesaplanacağı ve paylaşılacağına dair kurallar.
⦁ Yönetim ve Kararlar: Ortak girişimin yönetimi, karar alma süreçleri ve sorumlulukların tanımlanması.
⦁ Anlaşmazlık Çözümü: Anlaşmazlıkların nasıl çözüleceği ve tahkim veya yargı yolunun kullanılması durumunda nasıl işleyeceği.
SONUÇ
Özetle, Ortak Girişim yani Joint Venture sözleşmeleri; potansiyelinizi başka ortaklarla bir araya getirerek ekonomik atılımlar yapmanız şeklinde tanımlanabilir. Yabancı piyasalara açılmak isteyen girişimciler ve şirketler için joint venture modeli hızlı, etkin ve güvenli bir yol olarak gözükmektedir.  Joint venture sözleşmesi, işbirliklerinde başarılı bir temel teşkil edecektir. Taraflar arasında netlik ve şeffaflık sağlar, riskleri yönetir ve işbirliği sürecini düzenler. Bu nedenle, joint venture sözleşmesi, planladığınız bir işbirliği için hayati öneme sahiptir ve profesyonel hukuk danışmanlarıyla oluşturulması tavsiye edilir. İyi hazırlanmış bir sözleşme, işbirliği projenizin başarısını sağlamak için kritik bir adımdır.