Enerji HukukuROMANYA’DA YENİLENEBİLİR ENERJİ YATIRIMLARININ HUKUKİ ÇERÇEVESİ VE DEVLET DESTEKLERİ

CO2 emisyonunun artması ve fosil yakıtlardan elde edilen enerjinin sürdürülebilir olmaması, son zamanlarda yeşil enerjiye olan ilginin ve yatırımların artmasını sağlamıştır. Romanya’da yenilenebilir enerji yatırımları, devlet destekleri ve yüksek yeşil enerji üretim hedefleri ile yatırımcıların dikkatini çekmektedir.

Romanya’da enerji üretimi: Geçen yıl fosil yakıtlardan elde edilen elektrik üretimi ilk defa %30’un altına düşmüştür. Bunun en büyük nedeni, yenilenebilir enerji kapasitesinin 2022’deki %43.1 seviyesinden 2023’e %50.4 seviyesine çıkmasıdır. Romanya’da güneş enerjisi sistemi pazar kapasitesinin 2024’te 1.79 GW’tan 2029’da 4.21 GW’a çıkması planlanmaktadır. Romanya Hükümeti, 2030’a kadar 3.7 GW’ı güneş enerjisi olmak üzere toplamda 7GW yenilenebilir enerji kapasitesi eklemeyi planlamaktadır.

Orta vadede, hükümetin destekleyici politikaları ve düşen güneş panel maliyetleri, Romanya’nın güneş enerjisi pazarındaki hedeflerini gerçekleştireceği konusunda ciddi beklentiler uyandırmaktadır. İlk PPA (Power Purchase Agreement) sözleşmesinin 2021 yılında imzalanmış olmasına rağmen, Romanya bu konuda hızla ilerlemekte ve kapasitesini yıldan yıla artırmaktadır.

PPA (Power Purchase Agreement) Nedir?

PPA (Power Purchase Agreement), tüketicilerin, yenilenebilir enerji üreticilerinden elektrik satın almasını sağlayan uzun vadeli elektrik sözleşmeleridir. Bu sözleşmeler, sabit ya da gösterge fiyat üzerinden elektrik sağladığı için tüketicilere fatura ödemeleri konusunda, üreticilere ise proje yatırımlarını finanse edebilme konusunda öngörülebilirlik sağlamaktadır.

Romanya Enerji Piyasası

Romanya’da elektrik enerji piyasası serbestleştirilmiştir. Çeşitli piyasalar (gün öncesi, gün içi vb.) OPCOM tarafından işletilmektedir. Sadece dengeleme piyasası doğrudan TSO, Transatlantica tarafından işletilmektedir.

Romanya Devlet Destekleri

Romanya’da devlet destekleri belirlenen şartlar çerçevesinde bazı santral yatırımlarına CapEx için verilmektedir. CapEx, bir şirket tarafından tesis, bina, teknoloji gibi fiziksel varlıkları satın almak, geliştirmek ve sürdürmek için kullanılan fonlardır. Rüzgar ve güneş enerjisine yönelik CapEx finansmanı, Enerji Bakanlığı, Tarım Bakanlığı tarafından üreten tüketicilere, Çevre Bakanlığı tarafından genel kamuya yönelik ihaleler aracılığıyla sağlanmaktadır. Ayrıca devlet yardımlarının çoğu yeşil enerjinin kurulumu ve gelişimini desteklemekte olup, üreten tüketici kurulumları şeklinde karşımızda çıkan fotovoltaik parklar bundan büyük pay almaktadır.

Romanya Hükümeti, üretim santrali sahiplerini elektrik fiyat değişkenliğinden kaynaklı pazar risklerinden korumak amacı ile bir ihale programı başlatmıştır. 2023 Ağustos ayında, ilk ihalesi yapılan bu program, 15 yıllık enerji satın alma anlaşmaları (PPA’ler) ile desteklenen 2.000 MW’lık güneş PV ve rüzgâr enerjisi kapasitesi projelerini ihale edecektir.

Romanya Enerji Bakanlığı, elektrik üretim firmalarına depolamalı veya depolamasız güneş ya da rüzgar enerji santrali başına 15.000.000 Euro’ya kadar destek vereceğini duyurmuştur. Planlanan kapasitenin 0.2 MW’tan yüksek olması gerekmektedir. Bu duyuru çerçevesinde sağlanacak toplam destek miktarı 457,7 milyon Euro olacak olup, ülkenin yenilenebilir enerji kapasitesinin 950 MW artması beklenmektedir.

Ayrıca Romanya’da ‘Energy Efficient House’ (Enerji Verimli Ev) programı kapsamında, hükümet, enerji verimini arttıran yeni ekipman kullanan konutlara, konut başına 15.970,3 USD’ye kadar destek sağlayacağını duyurmuştur. 2021 yılında Romanya Çevre Bakanlığı, konut güneş enerjisi kurulumlarının desteklenmesine yardımcı olmak için 2021 yılında Casa Verde Fotovoltaice (yeşil PV ev) planına 63,7 milyon ABD dolarının üzerinde bağış yapmıştır.

Lisanslı-Lisanssız Elektrik Üretimi

Ülkemizde olduğu gibi Romanya’da da lisanslı-lisanssız üretim ayırımı bulunmaktadır. 1MW’a kadar olan enerji santralleri için lisans alma zorunluluğu olmamakla beraber, bunlar üretim lisansına sahip üreticilerle aynı hak ve yükümlülüklere tabiidir.

Lisanslı-lisanssız arasındaki fark sadece 400 kW’a kadar üreten tüketiciler konusunda bulunmaktadır. 400 kW’a kadar üreten tüketiciler dengeleme piyasasına katılmak zorunda değillerdir.

Ayrıca 1 MW’ın üzerinde üreten tüketicilerin de üretici lisansı alması gerekmektedir.

Üretim Fazlası Elektrik Satışı

Tüm lisanssız üreten tüketiciler üretilen ekstra enerjiyi şebekeye aşağıdaki şekillerde verebilmektedir:

  • 200 kW’a kadar: Üreten tüketicinin elektrik tedarikçisi tarafından aktif enerji fiyatından satın alınır.
  • 200-400 kW: Üreten tüketicinin elektrik tedarikçisi tarafından aylık gün öncesi ağırlıklı ortama fiyatından satın alınır.
  • 400 kW’nın üzeri: Üreten tüketici fazlalık açısından ‘’üretici’’ muamelesi görür ve o şekilde değerlendirilir. Elektriği OPCOM tarafından yönetilen piyasalarda satmak zorundadır. Bu, yukarıda bahsedilen diğer iki seçenekte olduğu gibi tedarikçisine satmayı da içermektedir.

Haziran 2024’te çıkan yasaya göre, konut güneş enerjisi üretimi 10.8 kW ile 400 kW arasında olanların depolamalı enerji sistemine geçmeleri gerekmektedir. Aynı şekilde, 3kW-400 kW arasında üretimi olan halihazırdaki üreten tüketicilerin de 2027 yılı sonuna kadar depolamalı enerji sistemine geçmeleri, aksi takdirde şebekeye elektrik verme limitlerinin 3kW ile sınırlanacağı kabul edilmiştir.

Bu kanun, enerji depolama sistemlerinin, 3kW -200 kW arasındaki PV dizilerinin kapasitesinin en az %30’una ve 200kW-400kW arasındaki güneş enerjisi tesislerinin kapasitesinin ise en az %50’sine uyması gerektiğini şart koşmaktadır. Aynı yasa ile, üreten tüketicilerin şebekeye verecekleri enerjinin de depolama kapasitelerinden fazla olamayacağını öngörmektedir.

Üreten tüketicilerin, ürettikleri fazla enerjiyi şebekeye vermeleri sonucu, şebekede yaşanan sıkışıklık ve elektrik kesintileri nedeni ile, konut güneş enerji sistemlerinde depolamalı sisteme geçilmesi zorunlu bir adım olarak görülmektedir.

Yukarıdaki anlatılanlar ışığında, Romanya’nın Avrupa Birliği’nin, 2030’da, 1990 yılı seviyelerine göre %55 emisyon azaltımı ve 2050’de net karbon nötrlüğü hedefleyen ‘’55’e Uyum Planı’’ kapsamındaki temel iklim hedeflerine bağlı olduğunu söyleyebiliriz. Bu kapsamda yeşil enerjinin gerek doğrudan devlet destekleri gerek ilgili bakanlıkların finansman fonları ile iş birliği içinde olması, Romanya’nın yazımızda bahsi geçen hedefleri doğrultusunda kararlı adımlar attığını göstermektedir.

Son yıllarda Türkiye’den Romanya’ya enerji yatırımlarının arttığını görüyoruz. Bu kapsamda yatırımcıların mağdur olmaması için Romanya’nın regülasyon kurallarını titizlikle takip etmesini ve uzman hukukçularla yol almalarını öneriyoruz. Bu gibi ihtiyaçlarınız doğrultusunda Romanya’da bulunan CLA Partners ekip arkadaşlarımız sizlere yardımcı olabileceklerdir.